Nikt nie ma wątpliwości, że zmiany jakie dokonały się na polskiej wsi w ciągu ostatniego dziesięciolecia, także w gospodarce, były bardzo bolesne. Społeczeństwo wciąż dostrzega skutki zmian. Niestety, nie ominęły one również opolskich wsi. Wyniki procesu badawczego, dość jaskrawo obnażają biedę i ubóstwo. Należy zaznaczyć, że wyniki badań dotyczą tylko i wyłącznie bezrobotnych ze wskazanych miejscowości i gmin. Nie rozszerzono obszaru na te wsie, których mieszkańcy utrzymują się wyłącznie z pracy zarobkowej na zachodzie (Niemcy, Holandia). Ale autorowi chodziło głównie o poznanie sytuacji społecznej wyłącznie we wsiach, gdzie stopa bezrobocia jest bardzo wysoka.
    Dokładniejsze zbadanie zagadnienia podejmowania pracy na czarno wymagałoby odrębnego procesu badawczego, z uwagi na fakt, iż na podstawie wywiadów swobodnych wynika, że część respondentów podejmuje zatrudnienie pozaformalne również poza granicami kraju, przyjeżdżając jedynie celem złożenia podpisu o gotowości do zatrudnienia. Brak ofert na lokalnym rynku pracy i złożenie podpisu raz w miesiącu pozwala respondentom na taką formułę ‘’zatrudnienia’’. Deklaracje o takiej treści uzyskiwał autor najczęściej w drodze swobodnych rozmów.
    Wieś staje się przechowalnią sporej grupy osób pracujących w mieście, zatraca swój pierwotny charakter. Wielodzietność oraz niskie dochody i małe stosunkowo gospodarstwa rolne, nie przekraczające 2 ha przeliczeniowych, dodatkowo pogłębiają niekorzystne tendencje wykazane w badaniu. Pierwszym ich wyrazem jest nieznajomość elementarnych zasad związanych z rozwojem drobnej wytwórczości, podejmowaniem inicjatyw lokalnych oraz tworzeniem miejsc pracy w środowisku lokalnym. Respondenci akcentowali bardzo często zwiększenie liczby kursów i szkoleń, organizowanych przez urzędy pracy, choć jednocześnie wskazywali na zwiększenie wysokości zasiłku, jako ważnej formy im pomocy. Podstawowym czynnikiem sprawczym jest tutaj niskie wykształcenie i kwalifikacje oraz pogłębiająca się apatia i obojętność niechęć wobec otoczenia. Skrajność postaw społecznych wyrażona została w dość wysoko nacechowanym emocjonalnie stosunku do integracji naszego kraju z Unią Europejską. Bezrobotni często akcentowali mocno zakorzenione stereotypy ‘’obcych’’ i ‘’wykupienia’’.
    Wnioski dotyczące zarówno postaw i lokalnych inicjatyw przedsiębiorczości powinny skupić się na pogłębianiu wiedzy z tego zakresu poprzez intensyfikację szkoleń, związanych ściśle z tematyką lokalnych problemów i ich rozwiązywania. Zwłaszcza wiedza związana z integracją z Unią Europejską wymaga dogłębnego rozszerzenia.
    Wyniki pokazujące relacje rodzinne nie mogą napawać optymizmem. Albowiem to właśnie od najmniejszej jednostki społecznej, jaką jest rodzina powinno wyjść rozwiązanie nabrzmiałych problemów. Następnie proces ich rozwiązywania powinien być przesunięty na środowisko lokalne (własna inicjatywa , przedsiębiorczość). Niestety, to właśnie w rodzinach, przeważnie wielodzietnych, dochodzi do stosowania przemocy i agresji. Bezrobotni, zwłaszcza długotrwale, przejawiają małą inicjatywę w poszukiwaniu pracy. Przeważały postawy wyczekiwania. Bezrobotni o niskich kwalifikacjach najczęściej oczekują od sezonu do sezonu, kiedy podejmą pracę dorywczą u innych rolników. Pogłębiającą się apatię dodatkowo potęguje niemożność zaspokojenia elementarnych potrzeb. Stąd, wydaje się, krótka droga do podejmowania pracy pozaformalnej. Staje się ona niejako naturalnym elementem lokalnych społeczności i wyznacznikiem ich pozycji wśród pozostałych. Postawę pełnej akceptacji pracy poza formalnej wśród bezrobotnych wyrażali również kierownicy urzędów pracy.
    Oczywiście uniwersalnym rozwiązaniem problemów społecznych, zarówno w relacji rodzina-wieś, jak i rodzina-rodzina, z pewnością byłoby podjęcie zatrudnienia. Jednak brak środków na inicjatywy lokalne, niedobory kadrowe w urzędach pracy powodują i tak niekorzystne relacje na tej linii. Bezrobotni często akcentowali niezadowolenie z usług i świadczeń oferowanych przez urzędy pracy, ale główną przyczyną takiej oceny był właśnie brak pracy. To powiatowe urzędy pracy ‘’stają się’’ niejako przyczyną trudnej sytuacji bezrobotnych.
    Nie jest to wniosek dotyczący wszystkich urzędów pracy, ale w większości, jak wynikało z rozmów z pracownikami, dochodzi do stosowania agresji w stosunku do nich ze strony bezrobotnych. Do skrajnych sytuacji dochodzi w momencie niemożności zrealizowania potrzeb żywnościowych, zdrowotnych (wykupienie lekarstw). Z kolei skromne środki będące w gestii ośrodków pomocy społecznej, nie są w stanie rozwiązać problemu. Choć brak pracy nie wpłynął zdecydowanie na ograniczenie kontaktów ze znajomymi przyjaciółmi, to spowodował jednak u większości respondentów obniżenie poczucia bezpieczeństwa. Tu widziałbym główną przyczynę agresji, apatii i obojętności. Owe pozostawienie mieszkańców wsi samych sobie, brak środków na jakiekolwiek programy (o tej porze roku - w lutym), i poszukiwanie winnych przez nich trudnej sytuacji nie prowadzi do wypracowania consensusu. Wspólna płaszczyzną z pewnością mogłoby być zainteresowanie lokalnych władz samorządowych, wyrażone w postaci cyklicznych spotkań omawiających programy naprawcze czy aktywizujące. Dlaczego ? Przyczyna jest dość prosta, pogłębiający się izolacjonizm, zarówno po stronie jednych (mieszkańców wsi), jak i drugich (władza lokalna) z pewnością nie będzie służyć poprawie sytuacji zarówno gospodarczej, jak i społecznej na wsi.
    Niewątpliwie aspekty wprowadzanych zmian (aktywizacja przede wszystkim sfery pozarolniczej), zarówno w sferze psychologicznej, jak i społecznej, nie dokonają się od razu. Proces optymalizacji zmian na wsi jest zagadnieniem, zarówno z punktu widzenia socjologa, jak i urzędnika, problem uniwersalnym. Motywacja, zmiana mentalności, stereotypów, przyzwyczajeń odbywać się będzie w miarę pokonywania istniejących przeszkód. Jednak postawienie pierwszego kroku, w postaci konkretnych działań, służyć będzie obydwu stronom. Rozbudowa lokalnej infrastruktury, związanej z zatrudnieniem, udział w spotkaniach, targach, nawiązywanie współpracy z instytucjami zajmującymi się problemami społecznymi oraz intensyfikacja wszelkich działań promocyjnych, pozbywanie się ‘’lokalnych kompleksów’’ mogą przyczynić się do stopniowej poprawy warunków życia.
    Niemniej jednak we wspomnianym dążeniu do przemian, należy zachować ostrożność, zwłaszcza na płaszczyźnie obszaru polityki państwa wobec rolnictwa przed jedenastoma laty. Dostrzeżenie pragmatyzmu jest ze wszech miar zabiegiem skutecznym, gdyż pozwala na etapowe wdrażanie programów naprawczych. Społeczność wiejska to grupa stosunkowo zamknięta i jak pokazują inne badania socjologiczne, wszelkie zmiany stereotypów, wzajemnych uprzedzeń, oraz inicjatyw przedsiębiorczych podejmowane nagle, bez merytorycznego przygotowania, okazały się nie trafione. Natomiast skutki społeczne nie przygotowanych prawidłowo programów mogą być odczuwalne przez długi czas. Wydaje się więc, że długofalowość oraz szeroko rozumiany centralizm działań jednostek podejmujących omawiane zagadnienia może doprowadzić do zmian na polskiej wsi. Jej specyfika może stanowić, o sile (o)polskiej wsi, a nie prowadzić do negatywnych skutków. Tylko własna inicjatywa, programy osłonowe, spółdzielczość, drobna wytwórczość, wiedza o procesach rynkowych i gospodarczych, może doprowadzić do rozwiązania problemów wsi. Celowość podjętych badań oraz ukierunkowanie głównych procesów modernizacji obrazu (zarówno modelu teoretycznego, jak i praktycznego) może stanowić u końcowym sukcesie. Regionalizm lokalnych potrzeb i programów sprawnej dystrybucji środków finansowych skierowanych do środowisk wiejskich z pewnością przyczyni się do poprawy życia jej mieszkańców.